Editörün SeçimiMeydan

Bilim Dünyasının İlham Perisi İskenderiyeli Hypatia

0

Eski zamanların İskenderiye’sinde bir iddia da bulunup bilgiyi sorgulamak mı suçtu yoksa güzel bir kadının bilimle uğraşması mı suçtu? Belki de her ikisi de o zamanın toplumu için suçtu. O zamanlar  kadının toplumdaki yeri bazı durumlar için tartışılmasına rağmen, İskenderiyeli Hypatia o zamanlarda felsefe ve bilime önemli katkılarda bulunmuştur. İşte düşünceleri gibi bir o kadar güzelliği de konuşulan İskenderiyeli Hypatia ve hayatı.

İskenderiyeli Hypatia Dönemi

İskenderiyeli Hypatia

Genellikle bir suçun mağduru belirli kişi veya şahıs olsa da bazı suçların görünmeyen mağdurları vardır. Bunlar yaşayan bir nesil olabileceği gibi yaşamış,yaşayan ve yaşayacak bir neslin toplamı da  olabilir. Buradaki cinayet ise sadece İskenderiyeli Hypatia için değil aynı zamanda bilim dünyasının da cinayetidir. Yani söz konusu cinayetin mağduru yaşamış yaşayan ve yaşayacak tüm nesildi.

Tarihte bir olayda “neden” sorusuna cevabı bulmanın en güzel yolu o zamanın toplumunu tanımaktan geçmektedir. Belki de o dönemin toplumunu bilmemiz bize “neden” sorusunun cevabını bulmamıza yardım edecektir. Evet  neden İskenderiyeli Hypatia katledildi ? Öncelikle gelin o zamanın İskenderiyesi hakkında bilgi edinelim.

Hypatia Döneminde İskenderiye Toplum Yapısı

Hypatia, Roma’nın yavaş yavaş çökmeye başladığı, karmaşık bir dönemde yaşadı. Genel eğitim seviyesi çok düşüktü, bilgiye ulaşmak zahmetliydi, mesafeleri aşmak çok zordu. Kısacası tam bir ortaçağın yaşandığı dönemde yaşadı.

Peki geri kalmış bu toplumda İskenderiyeli güzel Hypatia ne yapabildi?

Hypatia’nın Yaşamı Ve Yaptıkları

 İskenderiyeli Hypatia

Hypatia’nın babası Theon, İskenderiye Üniversitesi’nde matematik hocasıydı. Daha sonra üniversitenin rektörü oldu. Hypatia, İskenderiye’deki zengin bilim ortamından yararlandı. Daha genç yaşlarında soru sormayı, araştırmayı ve kuşku duymayı öğrendi. Theon, kızını kusursuz bir insan olarak yetiştirmek istiyordu. Kızının eğitimini üstlendi, hem öğretmeni hem oyun arkadaşı oldu. El sanatları, şiir, felsefe, din, astronomi, astroloji, matematik konularında eksiksiz bilgilenmesi için elinden ne geliyorsa yaptı. Çok iyi bir öğretmendi. Öğrettiği konuları seviyor ve sevgisini karşısındakine aktarabiliyordu. O çağda ve dünyanın o yöresinde bilinen büyük dinleri kızına öğretti. Dogma düşüncelere ve dinlere saplanmasına izin vermedi.

Kızının salt zihinsel değil, bedensel gelişmesine de gereken önemi verdi. Günün belli saatleri spora ayrılmıştı. Hypatia yüzmeyi, kürek çekmeyi, ata binmeyi, dağcılığı öğrendi…

İskenderiyeli Hypatia Bilim İçin Dünyayı Dolaşmaya Çıkar

Hypatia biraz büyüdüğünde dünyayı dolaşmaya çıktı. Roma’ya ve Atina’ya gitti. Atinalı filozof, yeni-eflatunca Plütark’tan dersler aldı. Bu yolculuğu sırasında matematikçi olarak ünlendi. İskenderiye’ye geri döndüğünde üniversitede matematik ve felsefe okutması istendi. Seve seve kabullendi. Bu günler için yetiştirilmemiş miydi?

Sevilen Öğretmen Hypatia

Hypatia çok sevilen, iyi bir öğretmendi. Tarihçi Sokrates Hypatia’nın hem sınıfının hem de evinin öğrencilerle, çağın bilgin ve düşünürleriyle dolup taştığını yazıyor. Avrupa’dan, Asya’dan ve Afrika’dan öğrenciler salt Hypatia’nın öğrencisi olmak için akın akın İskenderiye’ye geldiler. Diofantos’un ünlü Aritmetik adlı yapıtından ders verirdi .

Hypatia’nın Eserleri

İskenderiyeli Hypatia

Hypatia matematik üzerine birçok kitap yazmıştır. Ne yazık ki bu kitaplardan günümüze ancak parçaları kalabilmiştir. Çoğu İskenderiye yangınında ve Serapis tapınağının azgın halk tarafından yakılıp yıkılmasından zarar görmüştür. Babasıyla birlikte Öklid üzerine en az bir kitap yazdığı biliniyor. Diofantos’un astronomi üzerine çalışmalarına katkıda bulunan bir yapıtının parçaları 15’inci yüzyılda Vatikan kitaplığında bulunmuştur. Hypatia’nın bir de “Apollonius’un Konikleri Üzerine” adlı bir kitap yazdığı biliniyor. Hypatia’dan sonra 17’nci yüzyılın ikinci yarısına değin bu konuya dokunulmamıştır. Ta ki Descartes, Fermat, Newton, Leibniz gelene dek. Bunun dışında, Ptolematios’un astronomi ve Diofantos’un aritmetik kitaplarına düştüğü notları var elimizde. Hypatia, gökyüzü gözlemlerinde, su arıtmada, denizcilikte kullanılan çeşitli buluşlarıyla ünlüdür. Hypatia öylesine ünlüydü ki, “İskenderiyeli filozof” ya da “İskenderiyeli esin perisi” adresli mektuplar doğrudan kendisine verilirdi.

İskenderiye Patrikanesinde Kiril Devri

MS 412 yılında, İskenderiye patrikanesinin başına Kiril adında bir adam atandı. Kiril çöllerde oruç tutup dua eden sofu bir Hıristiyandı. Gene de dünya işlerinden elini ayağını çekmemişti. Parabolari denilen bir çapulcu ordusu emrindeydi. Parabolariler başlangıçta bugünün Kızılay’ı görevini görüyorlardı. Daha sonra amaçlarından çıkarak çalıp çırpmaya başladılar. Kiril paganlara saldırmaya en zayıflarından başladı. Çok yakıp yıktı, çok suçsuz insan öldürdü. Sonra İskenderiye’nin kuruluşundan bu yana özel yasalarla korunan ve barış içinde yaşayan Yahudilere yüklendi. Tapınaklarını, yani havralarını yerle bir edip onları kentten sürdü. Mısır müfettişi Orestes, Kiril’in yaptıklarını hükümetine şikayet ettiyse de bir sonuç elde edemedi.

Kiril yalnızca dinsel gücü değil, siyasi gücü de eline geçirmek istiyordu. Bu nedenle Orestes ve yandaşları yok edilmeliydi, en azından Orestes zayıflatılmalıydı. Hypatia, Orestes’in yakın arkadaşlarının en önemlisi ve en başta gelenlerindendi. Hem saygındı, hem bilgiliydi, hem iyi konuşurdu, hem de ünlüydü. Ve İskenderiyeli Hypatia ortadan kaldırılmalıydı. Orestes’le Kiril’in dostluklarına tek engelin Hypatia olduğu söylentileri kentte yayıldı.

İskenderiyeli Hypatia’nın Korkunç Ölümü

İskenderiyeli Hypatia

Matematik tarihinin en korkunç cinayeti için ortam hazırlanmıştır. Kışkırtmacıların da yardımıyla, çapulcular, işsizler, cahiller Hıristiyan olmayan Hypatia’ya karşı kızıştırılır. Hypatia, üniversitenin önünde aracındayken bu canavaların hücumuna uğrar. Önce soyarlar, sonra midye kabuklarıyla etlerini parçalayıp ateşe atarlar.

“Bütün dogmatik dinler yanlışlıklarla doludur ve kendine saygısı olan bir kimse tarafından son gerçek olarak kabul edilmemelidir” ve “Düşünme hakkını hep kullanmalısın. Çünkü, yanlış düşünmek, hiç düşünmemekten yeğdir” İskenderiye’li Hypotia’nın babası Theon’un sözü

 

Hypatia’nın hayatını, 2009 yapımı “Agora” adlı filmde de izleyebilirsiniz..

 

You may also like

Editörün Seçimi

Altın Oran Nedir?

Mükemmeliyet ölçüsü olarak kullanılan altın oran Antik Yunan döneminden beri kullanılıyor. Peki, altın oran nedir? Altın oran, özellikle matematik ve sanatta, bir bütünün ...
Editörün Seçimi

İmaj her şey midir? Halo Etkisi

Birinci Dünya Savaşı’nın patlak verdiği sıralarda Amerikalı araştırmacı ve psikolog Edward Thorndike, komutanların kendilerine bağlı olan askerleri ile ilgili bir araştırma yaptı. Ve ...